Σε συνεργασία με το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, πραγματοποιήσαμε μια 18μηνη έρευνα για τη διερεύνηση και την αξιολόγηση της σπατάλης τροφίμων σε όλη μας την εφοδιαστική αλυσίδα που ολοκληρώθηκε τον Σεπτέμβρη του 2021. H μεγαλύτερη σπατάλη τροφίμων εντοπίζεται στον οικιακό τομέα, σε ποσοστό που ξεπερνά το 50% επί του συνόλου της σπατάλης σε όλα τα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Κάθε χρόνο στην Ελλάδα, τα ελληνικά νοικοκυριά πετούν πάνω από 1.000.000 τόνους τροφίμων, τα μισά εκ των οποίων θα μπορούσαν με ασφάλεια να καταναλωθούν και να καταλήξουν στο στομάχι μας, όχι στα σκουπίδια.

Κατά μέσο όρο, κάθε πολίτης στην Ελλάδα, μικρός ή μεγάλος, πετά κάθε χρόνο 98,2 κιλά απόβλητα τροφίμων από το νοικοκυριό του.

Για μια τετραμελή οικογένεια, η σπατάλη ανέρχεται στα 392,8 κιλά τροφίμων ετησίως. Από αυτές τις ποσότητες, σχεδόν οι μισές θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί δηλαδή να καταναλωθούν και να μην πεταχτούν στα σκουπίδια. 

Κάθε χρόνο μια τετραμελής οικογένεια πετά κατά μέσο όρο:

• 35,6 κιλά σε λαχανικά, 
• 24,8 κιλά σε φρούτα, 
• 22 κιλά σε αρτοσκευάσματα, 
• 20 κιλά σε γαλακτοκομικά, 
• 12,4 κιλά σε ζυμαρικά και ρύζι, 
• 10,8 κιλά σε πατάτες,
• 10,4 κιλά σε κρέας και ψάρι,
• 4,4 κιλά σε αβγά, 

τα οποία θα μπορούσαν με ασφάλεια να είχαν καταναλωθεί.

Όλα τα  στοιχεία προκύπτουν από την 18μηνη έρευνα που υλοποίησαν ερευνητές του Χαροκόπειου Πανεπιστήμιου σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα της ΑΒ Βασιλόπουλος. Πρόκειται για την πιο εκτεταμένη έρευνα που διενεργήθηκε ποτέ στην Ελλάδα για την εκτίμηση της σπατάλης τροφίμων στον οικιακό τομέα, στα οποία μελετήθηκαν εξαντλητικά οι ποσότητες τροφίμων που καταλήγουν ως απόβλητα. 

Εσύ με τη σειρά σου, πόσο συχνά ή σπάνια πετάς φαγητό; Πόσο καλά γνωρίζεις τι πρέπει να κάνεις για να μειώσεις τη σπατάλη στο σπίτι; Κάνε το κουίζ για να το διαπιστώσεις. 
Βρες το κουίζ εδώ και υπολόγισε το σκορ σου!

Πολύ συχνά ξεχνάμε πως η διατροφή μας είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη φύση και με την κατάσταση της υγείας του πλανήτη μας. Ωστόσο, η παραγωγή της τροφής μας ευθύνεται τα τελευταία 50 χρόνια για ορισμένα από τα μεγαλύτερα περιβαλλοντικά προβλήματα.

Ευθύνεται για-

• το 80% της παγκόσμιας αποδάσωσης
• το 70% της απώλειας της χερσαίας βιοποικιλότητας
• το 50% της απώλειας βιοποικιλότητας γλυκού νερού
• το 27% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου παγκοσμίως.

Αν θέλουμε να περιορίσουμε τις επιπτώσεις που η παραγωγή τροφής φέρνει στο περιβάλλον και αν θέλουμε να διασφαλίσουμε πως ο πλανήτης θα συνεχίσει να μας προσφέρει τροφή στα χρόνια που έρχονται, θα πρέπει να δημιουργήσουμε ένα βιώσιμο διατροφικό σύστημα. Και ο καλύτερος τρόπος να ξεκινήσουμε είναι από τη μείωση της σπατάλης τροφίμων.

Το ήξερες πως κάθε χρόνο παγκοσμίως το 1/3 των παραγόμενων τροφίμων καταλήγει στα σκουπίδια, την ίδια στιγμή που εκατομμύρια συνάνθρωποί μας υποσιτίζονται;

Μάλιστα, σχεδόν το 45% φρούτων, λαχανικών, ριζών και βολβών που παράγονται έχουν την ίδια τύχη, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας. Είναι σχεδόν σαν να πετιούνται 3,7 δισεκατομμύρια μήλα και 1 δισεκατομμύριο σακιά με πατάτες κάθε χρόνο. Όμως, μαζί με κάθε γραμμάριο τροφής που πετιέται, πετιούνται πολύτιμοι φυσικοί πόροι που χρησιμοποιήθηκαν «άδικα» για την παραγωγή του, όπως είναι η γη, το νερό και η ενέργεια.

Επιπλέον, η σπατάλη τροφίμων ευθύνεται για το 8% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου. Αν η σπατάλη ήταν χώρα θα κατατάσσονταν τρίτη στις συνολικές εκπομπές αερίων που συντελούν στην κλιματική κρίση, πίσω μόνο από την Κίνα και τις ΗΠΑ. Για παράδειγμα, αρκεί να σκεφτούμε πως τα τρόφιμα που μένουν στο χωράφι ή καταλήγουν στις χωματερές παράγουν μεθάνιο, ένα αέριο του θερμοκηπίου που επηρεάζει το κλίμα μας. Εκτιμάται ότι κάθε χρόνο εκλύονται σχεδόν 3,3 δισεκατομμύρια τόνοι μεθανίου ως αποτέλεσμα της αποσύνθεσης των τροφίμων.

Η σπατάλη τροφίμων είναι ένα μεγάλο -σιωπηλό- περιβαλλοντικό πρόβλημα που επηρεάζει τη ζωή μας. 

Προκαταρκτικές εκτιμήσεις του WWF Ελλάς δείχνουν πως το κόστος της σπατάλης τροφίμων για μια τετραμελή οικογένεια στην Ελλάδα ανέρχεται σε τουλάχιστον 650 ευρώ το χρόνο, χωρίς να συνυπολογιστεί το κόστος νερού και ηλεκτρισμού για την προετοιμασία των γευμάτων!

Επιπλέον , κάθε γραμμάριο τροφής που καταλήγει στον κάδο απορριμμάτων σημαίνει πως πολύτιμοι φυσικοί πόροι πετάχτηκαν στα σκουπίδια. Σημαίνει επίσης πως εκλύθηκαν σημαντικές ποσότητες αερίων θερμοκηπίου χωρίς κανένα αντίκρισμα. Για παράδειγμα, αν πετάξουμε 1 κιλό βοδινού κρέατος είναι σαν να πετάξαμε επίσης 15.500 λίτρα νερού που απαιτήθηκαν για την παραγωγή του και να εκλύσαμε χωρίς κανένα λόγο 30,4 κιλά διοξειδίου του άνθρακα. Μόνο για 1 κιλό κρέατος!

Σε παγκόσμιο επίπεδο σχεδόν 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι υποσιτίζονται. Αν καταφέρναμε να μειώσουμε στο ήμισυ τη σπατάλη τροφίμων, θα καταφέρναμε να θρέψουμε αυτούς τους ανθρώπους και θα μας έμεναν τρόφιμα να θρέψουμε κι άλλους τόσους!

Επιπρόσθετα, η σπατάλη τροφίμων σημαίνει τεράστια απώλεια εσόδων. Υπολογίζεται πως η σπατάλη τροφίμων οδηγεί σε οικονομικές απώλειες των τάξης των 900 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως. Από αυτές τις απώλειες πλήττονται κυρίως οι απασχολούμενοι στον γεωργικό τομέα στις φτωχές αναπτυσσόμενες χώρες. 

Η σπατάλη τροφίμων μοιάζει με έναν φαύλο κύκλο: όσο δεν περιορίζουμε τη σπατάλη τροφίμων, τόσο θα μεγαλώνει η απαίτηση για τρόφιμα και τόσο θα μεγαλώνουν οι απαιτήσεις για νέες καλλιεργήσιμες εκτάσεις, ασκώντας ολοένα και μεγαλύτερη πίεση στον πλανήτη μας για να μας προσφέρει ακόμα περισσότερα αγαθά.

Με άλλα λόγια, όσο δεν περιορίζουμε τη σπατάλη τροφίμων, η κατάσταση της υγείας του πλανήτη όλο και θα δυσχεραίνει, με αποτέλεσμα κάποια στιγμή να μην μπορεί να μας θρέψει όλους. 

Οι σημαντικότεροι λόγοι σπατάλης τροφίμων στα νοικοκυριά μας, σύμφωνα με εκτιμήσεις από το WWF, είναι:

• Ο ελλιπής προγραμματισμός, όπου αγοράζουμε τρόφιμα χωρίς να ελέγξουμε το απόθεμα που έχουμε στο σπίτι
• Οι λανθασμένες πρακτικές συντήρησης και αποθήκευσης τροφίμων
• Η σύγχυση που προκαλείται σχετικά με τη διάκριση ανάμεσα σε «ημερομηνία λήξης» και «ανάλωση κατά προτίμηση»
• Η εμφάνιση των τροφίμων και η δυσκολία να αντιληφθούμε αν έχουν χαλάσει
• Η έλλειψη ενημέρωσης γύρω από τη σημασία περιορισμού της σπατάλης
• Ο λανθασμένος υπολογισμός των μερίδων, με αποτέλεσμα να μαγειρεύουμε περισσότερο απ’ ό,τι χρειαζόμαστε
• Η συνήθεια πολλών ανθρώπων να μην φυλάνε για αργότερα το φαγητό που περίσσεψε
• Οι αποκλίνουσες διατροφικές προτιμήσεις κάθε μέλους της οικογένειας, και άρα η «αναγκαστική» παρασκευή διαφορετικών γευμάτων

Πιστοί στη δέσμευσή μας για μείωση της σπατάλης τροφίμων κατά 50% στο προσεχές διάστημα θα προχωρήσουμε στην ανάληψη μέτρων για τον μεγαλύτερο περιορισμό των απωλειών σε καταστήματα και αποθήκες, θα δώσουμε ακόμα μεγαλύτερη έμφαση στη δωρεά ποιοτικών και απολύτως ασφαλών τροφίμων, θα συνεργαστούμε με προμηθευτές για να μειωθούν οι απώλειες στην αγροτική παραγωγή και την μεταποίηση και θα ενημερώσουμε με υπευθυνότητα και σεβασμό όλους τους πολίτες, αναπτύσσοντας χρηστικά εργαλεία που θα βοηθήσουν στη μείωση της σπατάλης από τον οικιακό τομέα.

• Ψώνισε πάντα με λίστα που έχεις ετοιμάσει από πριν.
• Να ελέγχεις πάντα την ημερομηνία λήξης πριν αγοράσεις τρόφιμα.
• Μην σε φοβίζει η «ημερομηνία ανάλωσης κατά προτίμηση».
• Για φρέσκα φρούτα και λαχανικά, προτίμησε εποχικά* και τοπικά προϊόντα.

Η διαφορά «ημερομηνίας λήξης» και «ημερομηνίας ανάλωσης κατά προτίμηση»
Ημερομηνία λήξης: Χρησιμοποιείται για τα νωπά τρόφιμα. Τα τρόφιμα δεν πρέπει να καταναλώνονται μετά από αυτή την ημερομηνία, εκτός αν καταψυχθούν. 
Ημερομηνία ανάλωσης κατά προτίμηση: Χρησιμοποιείται σε πληθώρα τροφίμων. Τα τρόφιμα, αν έχουν συντηρηθεί σωστά, μπορούν να καταναλωθούν και μετά το πέρας αυτής της ημερομηνίας αν και μπορεί να έχουν χάσει μέρος της υφής ή της γεύσης τους.

*Μάθε ποια είναι τα κατάλληλα φρούτα και λαχανικά ανάλογα με την εποχικότητά τους εδώ.

• Απόφυγε να στοιβάζεις πολλά πράγματα στο ψυγείο ή στο ράφι. 
• Στο ψυγείο και στα ντουλάπια, τοποθέτησε μπροστά τα τρόφιμα που είναι πιο παλιά. 
• Συντήρησε σωστά τα τρόφιμα, ακολουθώντας τις οδηγίες που αναγράφονται στη συσκευασία.
• Απόφυγε να βάζεις μαζί τρόφιμα που δεν πρέπει. Για παράδειγμα, μη βάζετε μαζί πατάτες και κρεμμύδια.  
• Χρησιμοποίησε την κατάψυξη περισσότερο και τοποθέτησε εκεί τα τρόφιμα που δεν πρόκειται να καταναλώσεις άμεσα. 
• Καθάρισε και κάνε τακτικά απόψυξη στο ψυγείο και κράτα τη θερμοκρασία στη συντήρηση μεταξύ 2-4ο C
• Βάλε κρέας, ψάρι, γαλακτοκομικά σε κλειστά δοχεία όταν τα τοποθετείς στο ψυγείο. 

Ήξερες ότι…

- Πορτοκάλια και αχλάδια αντέχουν ως και δυο εβδομάδες περισσότερο αν συντηρούνται στο ψυγείο. Το ίδιο ισχύει και για τα περισσότερα φρούτα και λαχανικά. 
- Πατάτες και κρεμμύδια πρέπει να διατηρούνται σε ξηρό και δροσερό μέρος και να μην εκτίθενται στο φως. 
- Αν το ψωμί περίσσεψε και δεν πρόκειται να καταναλωθεί άμεσα, προτίμησε να το βάλεις στην κατάψυξη, αντί για τη συντήρηση του ψυγείου. 
- Φρούτα και λαχανικά που παράγουν αιθυλένιο, το οποίο επισπεύδει την ωρίμανση, πρέπει να μην τοποθετούνται μαζί με είδη που είναι ευαίσθητα σε αυτό. Μπανάνες, ντομάτες, αχλάδια, αβοκάντο παράγουν αιθυλένιο. Φυλλώδη λαχανικά, πατάτες, μπρόκολο, σπαράγγια είναι ευαίσθητα στο αιθυλένιο. Το αιθυλένιο επισπεύδει την ωρίμανση των τροφίμων.

• Μαγείρεψε και σέρβιρε τις κατάλληλες μερίδες και αν θέλεις περισσότερο φαγητό, απλά ξαναγέμισε το πιάτο. 
• Ό,τι έχει περισσέψει δεν πρέπει να πετιέται. Μπορείς να το καταναλώσεις το βράδυ ή την επόμενη μέρα. Αξιοποίησε τα περισσεύματα για παρασκευή νόστιμων νέων συνταγών, όπως σούπες, σάλτσες ή πίτσα με ό,τι λαχανικά περίσσεψαν.
• Ξεφλούδισε μόνο ό,τι χρειάζεται. Κάποια είδη μπορούν να καταναλωθούν με τη φλούδα τους (πατάτες, αγγούρια).
• Κάνοντας εκκαθάριση στα ντουλάπια, μην πετάς τα παλιά τρόφιμα. Προγραμμάτισε ένα γεύμα με αυτά τα είδη ως πρώτη ύλη.
• Αν κάτι δεν μπορείς να το καταναλώσεις, μοιράσου το ή δώρισέ το σε κάποιον άλλο.

Ήξερες ότι…

- Τα smoothies είναι ένας καλός τρόπος να αξιοποιήσεις φρούτα που είναι έτοιμα να χαλάσουν.
- Το μπαγιάτικο ψωμί γίνεται κρουτόν και μπορεί να μπει σε πολλές από τις συνταγές σας. Γίνεται επίσης τριμμένη φρυγανιά κατάλληλη για μαγειρική ή ζαχαροπλαστική.
- Έχεις ξεχάσει από πότε έχεις αυτά τα αυγά στο ψυγείο; Κάνε το τεστ του νερού. Γέμισε ένα μπρίκι με νερό και βύθισε τα αυγά. Τα φρέσκα αυγά βυθίζονται και μένουν βυθισμένα, τα λιγότερο φρέσκα παραμένουν βυθισμένα αλλά η μύτη κοιτά προς τα πάνω, ενώ τα χαλασμένα αυγά ανεβαίνουν στην επιφάνεια.

• Μαγείρεψε και σέρβιρε τις κατάλληλες μερίδες και αν θέλεις περισσότερο φαγητό, απλά ξαναγέμισε το πιάτο.
• Απόφυγε να γεμίζεις μέχρι πάνω το πιάτο που σερβίρεις στα παιδιά. Βάζεις μικρότερη μερίδα και ξαναγεμίζεις αν θέλουν και άλλο.
• Μαγείρεψε μαζί με τα παιδιά. Είναι πιθανότερο να φάνε όλο το φαγητό τους αν έχουν λάβει μέρος στη διαδικασία παρασκευής. 
• Αν τα παιδιά δεν θέλουν να καταναλώσουν όλο το φαγητό, μην πετάξεις το περίσσευμα. Κράτα το για μετά ή βάλτο στο ψυγείο για να καταναλωθεί τις επόμενες μέρες. 
• Όταν βγαίνετε οικογενειακά για φαγητό, και οι μερίδες είναι μεγάλες (που συνήθως είναι), μπορείτε να μοιραστείτε το ίδιο πιάτο με τα παιδιά σας. Ό,τι περισσέψει, μπορείτε να ζητήσετε από το εστιατόριο να το βάλουν σε πακέτο για να το πάρετε σπίτι.
• Αρκετές φορές τα παιδιά δεν τρώνε όλο το φρούτο τους, με αποτέλεσμα να καταλήγει στον κάδο. Την επόμενη φορά, μπορείς να φτιάξεις ένα σουβλάκι με φρούτα. Ακολουθώντας αυτή ή βρίσκοντας άλλες ευφάνταστες ιδέες, μπορείς να κάνεις πιο ελκυστική την κατανάλωση των φρούτων ή άλλων τροφίμων που τα παιδιά δεν τρώνε με ευκολία.